Bệnh tham vọng đã giết chết chúng ta như thế nào

Bệnh tham vọng đã giết chết chúng ta như thế nào

Gần đây tôi gặp một anh chàng mắc bệnh tham vọng. Anh ta có một sự nghiệp thành công, một lối sống tuyệt vời, một mối quan hệ hạnh phúc và một mạng lưới bạn bè rộng khắp. Anh ta mới bảo với tôi rằng: Mình đang dự định thuê một huấn luyện viên để “nâng cao trình độ”.

Khi tôi hỏi anh ta “nâng cao trình độ” là như thế nào, anh ta nói không chắc lắm, đó là lí do anh cần một huấn luyện viên, để chỉ cho anh ta thấy mình cần phải “lên level” ở điểm nào.

“Oh”. Tôi đứng đó một cách ngượng nghịu, đánh giá xem mình có thể thành thật đến độ nào với một gã mình vừa mới gặp lần đầu. Anh ta rất có nhiệt huyết. Rõ ràng anh ta đã sẵn sàng để dành nhiều tiền vào bất kì vấn đề gì người khác bảo anh ta đang mắc phải.

“Nhưng nếu chẳng có gì cần phải cải thiện thì sao?” Tôi bảo.

“Ý anh là sao?” anh ta hỏi.

“Nếu như không có “level cao hơn”? Nếu như đó chỉ là ý nghĩ anh tự tạo ra trong đầu? Nếu như anh đã đạt đến đó rồi và không chỉ là anh không nhận ra điều đó mà bằng cách đòi hỏi nhiều thứ hơn, anh đang tự ngăn mình khỏi việc trân trọng nó và tận hưởng vị trí mà mình đang ở hiện tại?”

Anh ta sửng sốt với câu nói của tôi. Cuối cùng, anh ta bảo “Tôi chỉ thấy là tôi cần cải thiện bản thân mình, dù không có vấn đề gì.”

“Và đó, bạn của tôi, đó có thể chính là vấn đề đấy.”

“Tôi Muốn Nhiều Hơn”

Có một khái niệm trong thể thao được gọi là “Bệnh tham vọng”. Nó được đặt ra chính thức bởi Pat Riley. Ông là một HLV huyền thoại đã dẫn dắt 6 đội đến với chức vô địch nhà nghề bóng rổ Mỹ NBA (ông giành một trong số đó).

Riley cho rằng căn bệnh tham vọng đã lí giải tại sao những đội bóng rổ sau khi vô địch NBA thường bị truất ngôi, không phải bởi những đội khác, giỏi hơn mà thường do những áp lực từ bên trong tổ chức của mình.

Các cầu thủ, như đa số mọi người, muốn đạt được nhiều hơn. Đầu tiên, “nhiều hơn” nghĩa là thắng giải đấu. Nhưng khi họ đã thắng giải đấu thì “Nhiều hơn” lại mang nghĩa khác. Nhiều tiền hơn, nổi tiếng hơn, nhiều sự công nhận và lời khen hơn, nhiều thời gian chơi hơn, nhiều lời mời cho họ hơn và được truyền thông chú ý hơn.

Kết quả, thứ mà từng là sự gắn kết nhóm những con người chăm chỉ bắt đầu lung lay. Bản tính cá nhân nổi lên. Những chai nước tăng lực bị vứt lung tung. Thành phần tâm lí của cả đội thay đổi – thứ từng một thời là sự phù hợp về thể xác và tinh thần nay lại trở nên khó chịu. Các cầu thủ tự cho phép mình lơ là những thứ nhỏ nhặt, không hay ho mà đã giúp họ vô địch, họ tin rằng mình không cần phải làm như trước nữa. Và hậu quả là một đội tài năng trở nên thất bại.

Đó chính là bệnh tham vọng.

Nhiều hơn chưa chắc đã tốt.

Tâm lý học không phải lúc nào cũng nghiên cứu về hạnh phúc. Thực tế, trong lịch sử, tâm lí tập trung không nhiều vào sự tích cực. Nó tập trung vào những thứ khiến con người phát điên. Những thứ gây rối loạn thần kinh và tan vỡ cảm xúc và cách con người nên sống chung với những nỗi đau lớn nhất đời mình.

Cho đến những năm 1980, một số học giả dũng cảm đã tự hỏi mình “Đợi đã, công việc của mình chán ngắt. Vậy thì những thứ khiến con người hạnh phúc thì sao? Hãy nghiên cứu về nó đi !” Sau đó đã có hàng tá những cuốn sách về “hạnh phúc” đã được lên kệ và bán hàng triệu bản đến những con người chán nản, đau khổ thuộc tầng lớp trung lưu với những vấn đề hiện hữu.

Khảo sát sự hạnh phúc

Một trong những điều đầu tiên các nhà tâm lí làm để nghiên cứu về hạnh phúc là tạo một survey đơn giản. Họ mời một nhóm đông người và cho họ những máy nhắn tin (đây vẫn là thập niên 80, 90). Khi nào nhận được tin nhắn, mỗi người cần dừng lại và viết xuống hai điều:

  1. Theo thang điểm 10, đánh giá mức hạnh phúc hiện tại của bạn.
  2. Điều gì trong cuộc sống đã khiến bạn cảm thấy như vậy.

Họ thu thập hàng ngàn mẫu từ hàng trăm người từ mọi tầng lớp. Và thứ họ nhận được khiến chính họ phải kinh ngạc xen lẫn nhàm chán.

Hầu như ai cũng viết “7 điểm” mặc dù lí do có là gì.

Tôi ở cửa hàng, đang đi mua sữa. 7 điểm. Tôi đang dự khán trận đấu của con trai. 7 điểm. Nói chuyện với sếp về mối làm ăn lớn. 7 điểm.

Kể cả khi những thứ tồi tệ xảy đến

Mẹ bị ung thư, lỡ thế chấp nhà, con nhỏ gãy tay từ chơi bowling – mức hạnh phúc dao động từ 2-5 và sau một khoảng thời gian thì lại quay về 7.

Điều này đúng với cả những thứ tích cực nhất. Trúng xổ số, kì nghỉ trong mơ, kết hôn, mức đánh giá của mọi người tăng lên trong một thời gian ngắn, và rồi, như cũ, quay về con số 7.

Điều này làm các nhà nghiên cứu hứng thú. Chẳng có ai thực sự hạnh phúc cả. Tương tự, không có ai là thực sự chán đời. Có vẻ như con người, bỏ đi những yếu tố ngoại cảnh, đang sống trong một thế giới tạm-được-nhưng-không-thực sự-hoàn toàn hạnh phúc. Nói cách khác, mọi thứ lúc nào cũng tương đối ổn. Nhưng chúng cũng có thể tốt hơn.

Đó chính là nguyên nhân dẫn tới căn bệnh tham vọng.

Bản chất của bệnh tham vọng

Nhưng con số 7 liên tục đặt ra cho chúng ta một thử thách nhỏ. Và nó khiến chúng ta thua hết lần này đến lần khác.

Đó là não bộ bảo với chúng ta: Anh biết không, nếu tôi có thể đạt thêm một chút nữa, tôi sẽ được 10 và sẽ ở đó luôn”.

Đó là cách đa số chúng ta sống. Liên tục chạy theo con số 10 tưởng tượng.

Bạn nghĩ để hạnh phúc hơn thì cần kiếm công việc trong mơ. Nên bạn đã đi kiếm công việc mới. Và một vài tháng sau, bạn cảm thấy bạn sẽ hạnh phúc hơn nếu mình có một căn nhà mới. Vậy là bạn mua một ngôi nhà mới. Và vài tháng sau nữa, đến kì tắm biển tuyệt vời, bạn đi tắm biển.

Và trong khi đang tận hưởng bãi biển tuyệt vời trong một kì nghĩ tuyệt vời, bạn lại chợt nghĩ: Mày biết tao cần gì không? Một ly cocktail rum ngon tuyệt. Một thằng như tao không thể tìm thấy nó quanh đây sao? Và sau đó bạn stress về ly đồ uống của mình. Bạn tin rằng chỉ một ly pina colada nữa sẽ giúp mình đạt 10. Và sau khi qua ly thứ 2, thứ 3, và…bạn biết mà. Bạn tỉnh dậy say khướt và đạt mức 3.

Thế vẫn ổn.

Bởi vì bạn biết sớm muộn mình cũng sẽ về mức 7.

Các nhà tâm lí gọi đây là một cuộc rượt đuổi liên tục “hedonic treadmill”. Bởi vì một con người mắc bệnh tham vọng sẽ luôn tìm kiếm “cuộc sống tốt hơn” và kết thúc với cùng vị trí khi họ bắt đầu.

Đọc thêm: Bí mật cân bằng cuộc sống để tận hưởng mọi thứ

Giải pháp cho căn bệnh tham vọng

Đợi đã…tôi biết bạn định nói gì:

– WTF. Có nghĩa là làm gì cũng không có ý nghĩa sao?

Không, có nghĩa là chúng ta cần được truyền động lực trong cuộc sống bởi thứ gì đó nhiều hơn hạnh phúc của chính mình.

Có nghĩa chúng ta cần được định hướng bởi thứ gì đó lớn lao hơn là bản thân.

Nếu không, bạn sẽ chỉ đơn giản là chạy và chạy theo tầm nhìn thành công cho mình và những cải thiện, dựa theo điểm 10 hoàn hảo. Rồi cuối cùng nhận ra mình vẫn dậm chân tại chỗ.

Hoặc tệ hơn, như một nhà vô địch NBA, từng bước tự hủy hoại những gì mình có như một cách để bắt đầu.

(còn tiếp)

Mark Manson

10

Leave a Reply

Be the First to Comment!

avatar
1000